Auteursrecht voor zzp'ers: alles wat je moet weten
BESCHERM JE CREATIEF WERK ALS ZZP’ER
Als zzp’er werk je hard aan unieke teksten, foto’s, ontwerpen of andere creatieve producten. Maar wat gebeurt er als iemand jouw werk zomaar kopieert of gebruikt zonder toestemming? En hoe zit het eigenlijk met de rechten op wat jij maakt? Tegelijkertijd wil je misschien zelf beeld, tekst of ander materiaal gebruiken dat je online vindt. Mag dat zomaar, of loop je dan risico op een auteursrechtinbreuk? Veel zelfstandigen hebben hier vragen over, terwijl de regels vaak strikter zijn dan gedacht.
Op deze pagina lees je op een duidelijke en praktische manier wat auteursrecht is, hoe het werkt voor zzp’ers en waar je op moet letten als maker én als gebruiker van creatief werk. Zo weet je precies wat jouw rechten zijn, wat je niet mag gebruiken zonder toestemming en hoe je voorkomt dat je onbewust in de problemen komt.
Wat is auteursrecht?
Het auteursrecht is een wettelijk recht dat automatisch ontstaat zodra iemand iets origineels creëert. Je hoeft er niets voor te doen – geen registratie of aanvraag nodig. Dit recht beschermt bijvoorbeeld:
- Teksten (blogs, artikelen, boeken)
- Foto’s en video’s
- Illustraties en grafische ontwerpen
- Muziek en software
- Websites en content
Wie heeft het auteursrecht?
In principe heeft de maker van een werk het auteursrecht. Dus als jij als zzp'er een foto maakt of een tekst schrijft, ben jij de eigenaar van dat auteursrecht. Let op: als je iets maakt in opdracht, blijft het auteursrecht vaak bij jou, tenzij dit anders is afgesproken in een contract.
Veelgemaakte misverstanden
Er bestaat veel onduidelijkheid over auteursrecht. Dit zijn drie belangrijke misverstanden:
1. “Als ik iets op internet vind, mag ik het gebruiken.”
Niet waar. Werk op internet is net zo goed beschermd als offline werk. Vraag altijd toestemming.
2. “Ik betaal ervoor, dus ik heb het auteursrecht.”
Niet altijd waar. Als opdrachtgever betaal je voor het werk, maar het auteursrecht blijft bij de maker, tenzij anders is afgesproken.
3. “Een kleine aanpassing betekent dat het nieuw is.”
Niet waar. Zelfs kleine aanpassingen aan een origineel werk kunnen nog steeds een inbreuk zijn op auteursrecht.
4. “AI‑gegenereerd werk in Nederland kent ook auteursrecht”
Niet waar. Een AI‑gegenereerd werk in Nederland kent géén auteursrecht wanneer er geen menselijke creatieve keuzes zijn gemaakt.
Stel 'm dan aan één van onze juristen! Je kunt onze juridische afdeling op werkdagen bellen tussen 9.30 -14.00 uur op 088 - 099 70 20. Liever mailen? Stuur je vraag dan naar juridisch@fnvzzp.nl.
Auteursrecht voor zzp’ers: hoe werkt het?
Als zzp’er wil je voorkomen dat anderen jouw werk zonder toestemming gebruiken. Dit kun je doen:
- Vermeld altijd je naam op je werk (foto's, teksten, ontwerpen) als bewijs van auteurschap.
- Gebruik een watermerk bij foto’s en grafisch werk.
- Spreek duidelijke voorwaarden af in je contract over het gebruik van jouw werk.
- Bewaar bewijs van je creatie (bijvoorbeeld schetsen, conceptversies en data).
- Registreer je werk bij een auteursrechtorganisatie of gebruik een notaris voor extra bewijs.
Auteursrecht en samenwerken met opdrachtgevers
Werk je regelmatig voor opdrachtgevers? Maak dan duidelijke afspraken over auteursrecht. Denk aan:
- Wie heeft de rechten? Blijft het auteursrecht bij jou, of draag je het over?
- Gebruik van jouw werk: Wat mag de opdrachtgever met jouw werk doen (bijvoorbeeld publiceren, bewerken)?
- Vergoeding: Vraag een extra vergoeding bij het overdragen van auteursrechten.
Enkele voorbeelden:
Mag je een foto van Google gebruiken?
Veel zzp’ers denken dat afbeeldingen op Google vrij te gebruiken zijn, maar dat klopt niet. Een foto die je via Google vindt, is vrijwel altijd auteursrechtelijk beschermd. Je mag deze dus niet zomaar kopiëren, plaatsen of bewerken zonder toestemming van de maker. Wil je toch een afbeelding gebruiken? Kies dan voor een stockfoto met een geldige licentie of vraag expliciet toestemming aan de rechthebbende. Zo voorkom je claims en discussies over inbreuk.
Mag een opdrachtgever jouw tekst herschrijven?
Wanneer jij een tekst schrijft, ben jij automatisch de auteursrechthebbende. Een opdrachtgever mag jouw werk niet zomaar aanpassen, herschrijven of opnieuw publiceren als dat niet is afgesproken. Betaalt een opdrachtgever voor jouw werk, dan betaalt hij in principe voor het gebruik, niet voor het auteursrecht. Wil je wél toestaan dat de opdrachtgever jouw tekst mag bewerken of hergebruiken? Leg dan duidelijk vast welke rechten hij krijgt en onder welke voorwaarden.
Mag jij een stockfoto bewerken?
Stockfoto’s lijken vrij te gebruiken, maar de licentie bepaalt wat je wel en niet mag doen. Bij sommige aanbieders mag je een foto bewerken, bijsnijden of combineren met andere beelden. Bij andere licenties is dat juist verboden of beperkt toegestaan. Lees daarom altijd de licentievoorwaarden aandachtig door. Twijfel je? Ga dan uit van voorzichtigheid en kies voor een foto met een ruime gebruikslicentie, zodat je geen risico loopt op een auteursrechtinbreuk.
Mag je AI‑gegenereerd werk gebruiken of beschermen?
Bij AI‑gegenereerd werk ontstaat regelmatig verwarring over auteursrecht. In Nederland geldt dat een creatie alleen auteursrecht krijgt als er sprake is van menselijke, creatieve keuzes. Werk dat volledig door een AI‑tool wordt gegenereerd, heeft daarom geen auteursrechtelijke bescherming. Je mag het dus gebruiken, maar anderen mogen het ook zonder toestemming kopiëren of bewerken. Maak je echter zelf creatieve keuzes in de input, bewerking of vormgeving, dan kan jouw bijdrage wél beschermd zijn. Gebruik je AI‑beelden van online tools? Controleer altijd de gebruiksvoorwaarden, want sommige platforms beperken commercieel gebruik of herpublicatie.