Wet DBA, stand van zaken VBAR en Zelfstandigenwet
WAT BETEKENEN DEZE WETTEN VOOR ZZP’ERS?
Zzp’ers werken in veel verschillende functies, op allerlei verschillende klussen en projecten. Het is voor de opdrachtgever en de zzp'er belangrijk dat duidelijk is wanneer iemand op een klus of project echt als zelfstandige werkt en wanneer als werknemer. Sinds 1 januari 2025 controleert de Belastingdienst weer volledig op juistheid van de arbeidskwalificatie. Het kabinet wil meer duidelijkheid geven aan zzp’ers en opdrachtgevers. Zij werken verder aan een nieuwe wet, de Zelfstandigenwet. Deze wet moet duidelijk maken wat de positie van zelfstandigen is. Op deze pagina lees je wat deze regels betekenen voor jou en wat FNV Zelfstandigen hiervan vindt.
VAR naar Wet DBA
Van 2001 tot 2016 konden zzp’ers gebruikmaken van de VAR (Verklaring Arbeidsrelatie). Deze verklaring gaf opdrachtgevers zekerheid dat zij samenwerkten met een zzp’er en dat er geen boetes of naheffingen zouden krijgen wanneer een samenwerking achteraf tóch als dienstverband (werknemers-relatie) werd beoordeeld. Vanaf 2016 verdween de VAR.
Vanaf 2016 verdween de VAR en kwam de Wet DBA hiervoor in de plaats. De Wet DBA legt meer verantwoordelijkheid bij opdrachtgevers: zij moeten beoordelen of werkzaamheden door een ondernemer of door een werknemer worden uitgevoerd. Hoewel de oude VAR verdween, werd de Wet DBA jarenlang nauwelijks gehandhaafd. De Belastingdienst legde geen boetes op en deed alleen beperkte controles. Dat verandert vanaf 2025.
Uitleg Wet DBA
Sinds 2016 legt de Wet DBA de verantwoordelijkheid voor beoordeling arbeidskwalificatie bij opdrachtgevers: zij moeten beoordelen of werkzaamheden door een ondernemer of door een werknemer worden uitgevoerd. De beoordeling van een arbeidsrelatie gebeurt op basis van drie criteria:
- Gezagsverhouding
Is er sprake van leiding en toezicht door de opdrachtgever? Wie bepaalt hoe het werk gebeurt? - Verplichte persoonlijke arbeid
Moet de opdrachtnemer het werk zelf uitvoeren, of mag hij zich laten vervangen? - Beloning
Wordt er loon betaald zoals bij werknemers, of bepaalt de zzp’er zelf zijn tarief en facturen?
Wanneer aan alle kenmerken van loondienst wordt voldaan, kan de Belastingdienst bepalen dat er feitelijk sprake is van een dienstverband, ook als er een overeenkomst van opdracht is afgesloten.
Handhaving Wet DBA per 1 januari 2025
In oktober 2024 besloot de Tweede Kamer dat de Belastingdienst vanaf 1 januari 2025 intensiever gaat handhaven op de juiste kwalificatie van arbeidsrelaties.
Belangrijke punten:
- In 2025 en 2026 worden geen boetes opgelegd, maar de Belastingdienst kan wel loonbelasting en premies naheffen.
- Naheffingen gaan nooit verder terug dan 1 januari 2025.
- De handhaving richt zich op risicosectoren en gedwongen zelfstandigheid.
- De verantwoordelijkheid ligt bij de werkverstrekker, niet bij de individuele zelfstandige.
- Werken met goedgekeurde modelovereenkomsten blijft toegestaan tot en met 31 december 2029, zolang volgens de afspraken wordt gehandeld.
Werk je als zelfstandige, dan zijn er verschillende modelovereenkomsten voor situaties waarbij 1 of meer kenmerken van loondienst ontbreken.
De Modelovereenkomsten voor zzp'ers kun je via onderstaande linkjes downloaden:
De webmodule beoordeling arbeidsrelatie blijft een belangrijk hulpmiddel om een inschatting te maken van de arbeidsrelatie.
VBAR aangepast en Zelfstandigenwet aangekondigd
Op 6 maart 2026 heeft het nieuwe kabinet Jetten besloten het verduidelijkingsdeel van het wetsvoorstel VBAR te schrappen.
FNV Zelfstandigen vond deze verduidelijking, net als veel anderen, geen goed idee. Wel vindt de FNV het waardevol dat er een rechtsvermoeden komt voor werken in loondienst bij een tarief van 38 euro of lager. Deze maatregel komt rechtstreeks uit het sociaal akkoord dat vakbonden en werkgevers in 2021 sloten.
Door één verduidelijking te schrappen maakt het kabinet ruimte voor hun eigen plan voor de Zelfstandigenwet. Aan dit wetsvoorstel wordt de komende tijd verder gewerkt.
Oorspronkelijk doel van de Wet VBAR
Hoewel het verduidelijkingsdeel niet doorgaat, blijft het relevant om te weten wat het oorspronkelijke plan van de VBAR was. De wet moest de criteria voor het bepalen van arbeidsrelaties verduidelijken en zo schijnzelfstandigheid verminderen. Daarbij stonden drie centrale elementen centraal:
- Gezagsverhouding
In welke mate geeft de opdrachtgever instructies over de uitvoering van het werk? - Inbedding in de organisatie
Is het werk onderdeel van de normale bedrijfsactiviteiten? - Ondernemerschap
Loopt de zzp’er ondernemersrisico, investeert hij of zij zelf en zijn er meerdere opdrachtgevers?
Deze elementen zouden samen bepalen of sprake is van een opdrachtovereenkomst of een arbeidsovereenkomst.
Wat blijft wél overeind? Het rechtsvermoeden bij een laag tarief
Hoewel het verduidelijkingsdeel is geschrapt, houdt het kabinet vast aan één belangrijk onderdeel: het rechtsvermoeden van werknemerschap bij een laag uurtarief.
Dit moet kwetsbare zelfstandigen beter beschermen.
Zelfstandigen die tot ongeveer €38 per uur verdienen (prijspeil 1 januari 2026) krijgen een sterker rechtsvermoeden.
Wanneer een zzp’er zich hierop beroept, moet de opdrachtgever bewijzen dat er géén sprake is van een arbeidsovereenkomst. Lukt dat niet, dan geldt de werkrelatie als schijnzelfstandigheid en heeft de zzp’er recht op werknemersbescherming.
Handhaving
De volledige handhaving op schijnzelfstandigheid blijft onveranderd.
De Belastingdienst blijft controleren en kan ingrijpen wanneer feitelijk sprake is van een arbeidsovereenkomst. Het eerdere handhavingsmoratorium is volledig afgebouwd.
Wat betekent dit voor zzp’ers en opdrachtgevers?
- Minder onrust: het omstreden deel van de VBAR verdwijnt.
- De bestaande handhaving van de Wet DBA blijft volledig van kracht.
- De Zelfstandigenwet krijgt prioriteit en moet voor meer duidelijkheid zorgen.
- Zzp’ers met een laag tarief krijgen op korte termijn een sterkere rechtspositie.
FNV Zelfstandigen is kritisch over de nieuwe Zelfstandigenwet.
Ten eerste zijn de criteria om als zelfstandige te worden gezien slecht uitgewerkt. In de eerste plannen stond vooral de wens van de zelfstandige centraal: zelf willen werken als zelfstandige en zelf kiezen hoe je zaken als pensioen en arbeidsongeschiktheid regelt. Dit zou gebeuren zonder duidelijke en stevige criteria.
De Sociaal Economische Raad (SER) heeft eerder een eigen definitie van zelfstandigen gemaakt. Daarbij sluit de SER aan op de regels die de Belastingdienst gebruikt om te bepalen of iemand ondernemer is voor de inkomstenbelasting. Deze beoordeling is veel concreter en meer gebaseerd op meetbare feiten.
Daarnaast zorgt het aankondigen van nieuwe regels nu vooral voor meer onduidelijkheid in plaats van meer duidelijkheid.
Volg deze drie acties:
- Gebruik de handleiding van de Belastingdienst. Deze is duidelijk en helpt je bepalen hoe je situatie wordt beoordeeld.
- Sluit een modelovereenkomst van opdracht. Je kunt onze FNV Zelfstandigen‑modelovereenkomst gebruiken of de extra toelichtingen die we daarbij hebben gemaakt.
- Beoordeel de opdracht samen met je opdrachtgever. Gebruik hiervoor de webmodule Beoordeling Arbeidsrelaties.
Door deze drie stappen te combineren, heb je de grootste zekerheid dat je werk terecht wordt gezien als zelfstandige opdracht buiten dienstverband.
Veelgestelde vragen (FAQ)
De Wet DBA moet voorkomen dat opdrachtgevers werken met schijnzelfstandigen. De Belastingdienst beoordeelt arbeidsrelaties op basis van drie criteria: gezag, verplichte persoonlijke arbeid en beloning. Als aan alle kenmerken van loondienst wordt voldaan, kan een opdracht als dienstbetrekking worden aangemerkt.
Sinds 1 januari 2025 handhaaft de Belastingdienst weer actief op de juiste kwalificatie van arbeidsrelaties. Werkgevers kunnen naheffingen krijgen als er feitelijk sprake is van loondienst. Er wordt niet teruggevorderd over perioden vóór 1 januari 2025.
Een opdrachtgever moet jou in de praktijk zelfstandig laten werken, zonder gezag of leiding. De webmodule beoordeling arbeidsrelatie blijft een hulpmiddel om vooraf inzicht te krijgen in de juiste kwalificatie.
Stelt de Belastingdienst vast dat er sprake is van een dienstbetrekking, dan moet de opdrachtgever loonheffingen en premies betalen. Deze verplichting geldt altijd voor de toekomst en kan terugwerken tot maximaal 1 januari 2025.
Opdrachtgevers kunnen voorzichtig worden met het inhuren van zzp’ers wanneer onduidelijk is of het werk écht zelfstandig kan worden uitgevoerd. Onduidelijke of slecht vastgelegde afspraken kunnen leiden tot naheffingen.
Door te laten zien dat je als ondernemer werkt: eigen tarieven, eigen planning, eigen werkwijze, eigen materialen en meerdere opdrachtgevers. De webmodule kan helpen om duidelijkheid te bieden over de kwalificatie van jouw opdracht.
De Belastingdienst kijkt naar gezag (wie bepaalt hoe het werk gebeurt), persoonlijke arbeid (moet jij het werk zelf doen) en beloning (word je betaald als werknemer of factureer je zelf). Hoe meer zelfstandigheid in praktijk, hoe eerder sprake is van ondernemerschap.
Ja, dat kan. Een modelovereenkomst is niet verplicht. Wel kan deze meer duidelijkheid geven. Bestaande door de Belastingdienst goedgekeurde modelovereenkomsten blijven geldig tot en met 31 december 2029, zolang je werkt volgens de afspraken.
Vooral de opdrachtgever loopt risico op naheffingen. Het kan ertoe leiden dat sommige opdrachtgevers voorzichtiger worden met het inhuren van zzp’ers wanneer de klus lijkt op regulier werknemerswerk.
Onder de VAR had de opdrachtgever vooraf zekerheid. Onder de Wet DBA ligt de verantwoordelijkheid bij de opdrachtgever om te beoordelen of er sprake is van zelfstandigheid. De feitelijke werksituatie weegt zwaarder dan wat er op papier staat.
Handige links:
- Belastingdienst: Wel of geen loondienst.
- Belastingdienst: Toelichting Beoordeling arbeidsrelaties | Beslis- en afwegingskader
- Download FNV Zelfstandigen: Zo blijf je zzp'er, zonder gedoe (Wet DBA)
- Handboek Loonheffingen
- Handhavingsplan arbeidsrelaties 2025 van de Belastingdienst
- Online module van het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid: Beoordeling arbeidsrelatie
- Whitepaper Rijksoverheid: ZZP ja/nee