Schijnzelfstandigheid in 2026: dit moet je weten als zzp'er
WAT ZIJN DE RISICO'S EN HOE VOORKOM JE ZE?
Schijnzelfstandigheid betekent dat je als zzp'er werkt, terwijl je volgens de wet eigenlijk een arbeidscontract zou moeten hebben. Dat kan gevolgen hebben voor jou én je opdrachtgever. Op deze pagina leggen we uit wat schijnzelfstandigheid is en wat de gevolgen kunnen zijn. Ook geven we je onderaan de pagina een handige to-do list om écht zelfstandig te blijven werken.
-
Wat is schijnzelfstandigheid?
Bij schijnzelfstandigheid werk je op papier als zzp'er, maar lijkt de samenwerking in de praktijk meer op loondienst. Wat er in je contract staat, is daarom niet het enige dat telt. Vooral de manier waarop jij en je opdrachtgever echt samenwerken is belangrijk.
Tekenen van schijnzelfstandigheid kunnen zijn:
- je opdrachtgever bepaalt hoe of wanneer je werkt;
- je krijgt weinig vrijheid om je werk zelf in te richten;
- je wordt op dezelfde manier aangestuurd als werknemers in loondienst;
- je werk is een vast onderdeel van de organisatie van je opdrachtgever.
Eén zo'n signaal betekent niet meteen dat je schijnzelfstandig bent. Er wordt altijd naar de hele samenwerking gekeken. Een opdracht kan bovendien na een tijdje veranderen of in de praktijk anders uitpakken dan jullie vooraf hadden afgesproken. Wil je weten hoe wordt beoordeeld of je echt als zelfstandig ondernemer werkt? Lees dan meer over de Wet DBA voor zzp'ers.
-
Waarom is schijnzelfstandigheid een probleem?
Schijnzelfstandigheid is een probleem omdat je in dat geval als zzp'er rechten kunt mislopen die je als werknemer wel zou hebben. Denk aan doorbetaling bij ziekte, vakantiedagen en bescherming bij ontslag. Ook worden misschien niet de juiste belastingen en premies betaald.
Daarnaast kan schijnzelfstandigheid zorgen voor oneerlijke concurrentie. Een opdrachtgever heeft voor een zzp'er bijvoorbeeld andere kosten en verplichtingen dan voor een werknemer. Daarom zijn er regels om schijnzelfstandigheid tegen te gaan.
-
Wie is verantwoordelijk voor schijnzelfstandigheid?
Jij en je opdrachtgever zijn samen verantwoordelijk voor het voorkomen van schijnzelfstandigheid. Jullie moeten er dus allebei op letten dat de afspraken én de manier waarop je werkt passen bij zelfstandig ondernemerschap.
Wat kun je zelf doen?
Blijf kritisch kijken naar je opdracht en de manier waarop je werkt. Krijg je bijvoorbeeld steeds minder vrijheid om je werk zelf in te richten? Bespreek dit dan op tijd met je opdrachtgever.
Wat mag je van je opdrachtgever verwachten?
Je opdrachtgever moet jou de ruimte geven om als zelfstandige te werken. Je hoort bijvoorbeeld niet op dezelfde manier te worden aangestuurd als een werknemer. Ook moeten de afspraken die jullie op papier maken in de praktijk worden gevolgd.
Verandert de opdracht en past die niet meer bij jou als zzp’er? Dan zijn er twee opties: een arbeidsovereenkomst afsluiten óf de opdracht aanpassen zodat deze daadwerkelijk bij zelfstandig werken past.
-
Wat zijn de gevolgen van schijnzelfstandigheid?
Schijnzelfstandigheid kan gevolgen hebben voor jou én je opdrachtgever. Blijkt dat je een opdracht eigenlijk als werknemer hebt uitgevoerd?
Voor jou als zzp'er
De inkomsten uit die opdracht tellen dan niet als winst uit je onderneming. Daardoor kun je belastingvoordelen mislopen, zoals de zelfstandigenaftrek, startersaftrek, investeringsaftrek en mkb-winstvrijstelling. Ook kun je bepaalde zakelijke kosten niet meer aftrekken. Heb je deze voordelen al gebruikt? Dan moet je misschien belasting terugbetalen. Ook kan de btw over de opdracht worden aangepast.
Tegelijk kun je ook juist rechten krijgen die bij een werknemer horen. Denk aan bescherming bij ziekte, werkloosheid en arbeidsongeschiktheid en, afhankelijk van de situatie, aanspraak op andere arbeidsrechten.
Voor je opdrachtgever
Je opdrachtgever moet mogelijk alsnog loonheffingen betalen, zoals loonbelasting en premies voor werknemersverzekeringen. Ook kunnen belastingrente en soms boetes volgen.
To-do list: zo voorkom je schijnzelfstandigheid en blijf je zelfstandig ondernemen
- Maak duidelijke afspraken
Spreek met je opdrachtgever af wat je gaat doen en welk resultaat je levert. Leg ook vast welke vrijheid je hebt om de opdracht uit te voeren.
- Houd zelf de regie
Bepaal zoveel mogelijk zelf hoe en wanneer je werkt. Voorkom dat je opdrachtgever je op dezelfde manier aanstuurt als een werknemer.
- Blijf ondernemen
Werk voor verschillende opdrachtgevers als dat kan, doe acquisitie en investeer in je bedrijf. Denk bijvoorbeeld aan je netwerk, website, opleidingen of materialen.
- Zorg dat de praktijk klopt met je afspraken
Een contract alleen is niet genoeg. Werk in de praktijk ook op de manier die jij en je opdrachtgever hebben afgesproken.
- Bekijk je opdracht regelmatig opnieuw
Een opdracht kan na een tijdje veranderen. Krijg je steeds minder vrijheid of ga je steeds meer werken als een werknemer? Bespreek dit dan met je opdrachtgever.
